Uskok
Uskok (ang. fault) to powierzchnia powstała poprzez rozerwanie skały, nieciągłość tektoniczna, wzdłuż której dochodzi do wzajemnego przesunięcia skrzydeł warstw skalnych.
Termin "uskok" (podobnie jak skrzydło zrzucone i wiszące) został wprowadzony w XIX wieku przez górników pracujących w kopalniach węgla kamiennego (Andre 1888). Dyslokacja to bardziej ogólny termin odnoszący się do uskoków i wyraźnie zarysowanych fleksur (Dadlez i Jaroszewski 1994). Ze względu na rodzaj ruch wzdłuż powierzchni uskokowej istnieją:
- uskoki zrzutowe (ang. dip-slip faults, jedynie ruch pionowy),
- uskoki przesuwcze (ang. strike-slip faults, ruch jedynie w poziomie: lewoskrętny lub prawoskrętny) oraz
- uskoki zrzutowo-przesuwcze (ang. oblique-slip faults, zarówno ruch poziomy, jak i pionowy).
Ze względu na kierunek ruchu pionowego istnieją:
- uskoki normalne (ang. normal fault), w których górne skrzydło jest zrzucone oraz
- uskoki odwrócone (ang. reverse fault) składające się z skrzydła spągowego, zrzuconego (ang. footwall) pod powierzchnią uskokową oraz stropowego, podniesionego lub wiszącego (ang. hangingwall) ponad uskokiem.
Uskoki mogą być poziome, połogie (<45 stopni), strome (>45 stopni) i pionowe. Uskok listryczny (ang. listric fault, schemat po prawej stronie) to uskok o zakrzywionym kształcie, którego upad maleje wraz ze wzrostem głębokości. Uskok zgodny, czyli syntetyczny (ang. synthetic faults) to rodzaj drugorzędnego uskoku o zgodnym kierunku z głównym uskokiem. Uskok przeciwstawny, czyli antytetyczny (ang. antithetic fault) to rodzaj drugorzędnego uskoku o przeciwnym kierunku do głównego uskoku. Uskoki sprzężone (ang. conjugate faults) uskoki, które wzajemnie się przecinają (najczęściej pod kątem 60 lub 120 stopni).
W planie uskoki normalne najczęściej tworzą sieci prostokątne, równoległoboczne, nieregularne, kulisowe (ang. en echelon pattern) i koncentryczne.
Literatura
Dadlez, R., Jaroszewski, W. 1994. Tektonika. Wydawnictwo Naukowe PWN
André, G.G. 1888. A practical treatise on coal mining, Volume 1, E. & F. N. Spon
