Zasada superpozycji
Zasada superpozycji (ang. the principle of superposition) to jedna z głównych zasad stratygrafii, stosowana do wyznaczania wieku względnego warstw skał osadowych (nie stosuje się do skał intruzywnych), która zakłada, że w serii niezaburzonych warstw, najstarsze znajdują się na spodzie sekwencji i są przykryte przez coraz młodsze warstwy.
Zasada superpozycji jest przypisywana Nicolasowi Steno (1631–1686) także znanemu jako Neils Stensten, który po raz pierwszy opublikował je w 1669 roku w De Solido intra Solidum naturaliter Contento Dissertationis Prodromus. Jego praca oparta była na interpretacji zapisu stratygraficznego formacji z okolic Toskanii, w której opierał się na analizie zawartych w tych skałach skamieniałości.
Zasada jest wynikiem prac, jakie Steno jako pierwszy prowadził nad metodologią rekonstrukcji paleogeograficznych. W tym celu wprowadził także zasadę "wstecznego usuwania" (ang. back-stripping). Według tej zasady poznanie przeszłości geologicznej obszaru jest możliwe dzięki znajomości obecnej budowy geologicznej i stopniowemu usuwaniu coraz młodszych jej elementów. razem te dwie zasady są szczególnie przydatne przy wyznaczaniu następstwa wiekowego warstw zdeformowanych tektonicznie. Pośród wielu praw przypisywanych Steno, inne stosowane w stratygrafii zasady to:
- zasada następstwa gatunkowego,
- pierwotnie poziomego zalegania oraz
- zasada pierwotnej obocznej ciągłości.
Na zdjęciu po prawej stronie Klify Moheru na południowo-zachodnim wybrzeżu Irlandii (County Clare). Urwisko o wysokości ponad 270 metrów jest zbudowane w najniższej części z późnokarbońskich (namur) głębokomorskich łupków ilastych (kulm) deponowanych przez prądy zawiesinowe (Clare Shale Formation). Ponad nimi zalegają łupki i piaskowce powstałe w środowisku deltowym i rzecznym (Gull Island Formation). Najwyższa część jest zbudowana ze czarnych łupków ilastych związanych z transgresją (sekcje skondensowane). Następstwo warstw zawiera więc zapis wypełniania basenu osadami i coraz płytszego środowiska zakończonego ponownym pogłębieniem i transgresją.
Literatura
Hansen, J.M. 2009. On the origin of natural history: Steno’s modern, but forgotten philosophy of science, Bulletin of the Geological Society of Denmark 57, 1-24
Rance, H. 2011 The Present is Key to Past, 365 Topics in Historical Geology, Rozdział 19: Three fundamental stratigraphical principles due to Steno online dostępne dzięki Geowords.com
Wignall, P. B., Best, J.L. 2004. Sedimentology and kinematics of a large, retrogressive growth-fault system in Upper Carboniferous deltaic sediments, western Ireland Sedimentology 51, 1343–1358 dostępne dzięki White Rose Research Online
